E premte, 3 Dhjetor, 2021

SHKËMBIMI I TERITOREVE DHE LUGINA E PRESHEVËS

Duhet të lexoni

GazetaOra.com është platformë informative e pavarur dhe e saktë. Për të mundësuar vazhdimin e punës tonë, për të ju informuar shpejtë, saktë dhe paanshëm, na duhet ndihma juaj me donacion. Ndihma juaj do të lehtësonte ekzistencën e kësaj ore të pavarur në dorën tuaj. Paraprakisht ju falenderojmë.

Për të dhuruar donacion, ju lutemi klikoni "Donate" mëposhtë:

Almin Shaqiri, Msc Integrime Evropiane, ligjerues në kolegjin Universum Prishtinë


Abstrakt

tryezën e bisedimeve mes Kosovës dhe Serbisë, nuk ështëpërjashtuar as korigjimi i kufijve aktual, gjë do afektoj dheLuginën e Preshevës, këtë e vërteton dhe Presidenti i Republikës Kosovës përmes deklaratave zyrtare tij.

Historikisht Lugina e Preshevës ka shprehur vullnetin e sajpolitik për bashkangjitjen me Kosovën, gjë këtë miri e argumenton Referendumi i 1 dhe 2 Marsit 1991, pastaj me konfliktin e armatosur Ucpmb-së vitin 2001 dhemarrëveshjen e Konculit, dhe tani sërish do jetë tavolinën e bisedimeve cështja e Luginës Preshevës.

Ringjallja e kësaj teme për herë tretë, tani rrafshitpolitik ndërmjet dy vendeve dhe atë ndërkombëtarë i trazonqendrat vendimmarrëse rëndësishme rajon dhe gjerë, duke u munduar vejmë pah aktin e fqinjësisë mire mes dy vendeve deri dje ishin armiqësi dhe luftë, dhepërfundimisht vullneti politik i Luginës Preshevës pas Referendumit, konfliktit armatosur fitojë tavolinënnegociuese dhe bashkangjitet me Kosovë.

Fjalë kyçe : Lugina e Preshevës, Kosova, Serbia, shkembim, korigjim kufijsh

 

 

 

 

 

Hyrje

Pas pavarësisë Kosovës, Ballkanin Perëndimor filloi njëepokë e re e akterëve vendimmarrës si rajonal dhendërkombëtarë, duke filluar epoka e bisedimeve tavolinënnegociuese mes dy vendeve si barabarta, si dy Republika, dhekjo e ringjalli ëndrrën e madhe për bashkangjitjen e Luginës me tani Republikën e Kosovës.

Duke e parë ndër vite vullnetin e madh Luginasve përbashkangjitje me Republikën e Kosovës dhe referendumin e 1 dhe 2 marsit 1991, vitin 2001 erdhi një moment revolte e madhe ajo e armatosur mes forcave serbe dhe UCPMB (Ushtria Clirimtare për Preshevë Medvegjë dhe Bujanoc), e cilapërfundoi me marrëveshjen e Konculit.

Ndër vite kërkesat drejtuar qendrave mëdha rajonale dhendërkombëtare ishin pa  suksesshme, nga referendumi kumbi 99% e shqiptarëve kësaj treve shqipfolëse dhanëverdiktin e tyre se janë për bashkangjitje me Republikën e Kosovës por fatkeqësisht përsëri Lugina mbeti nënadministrimin e shtetit serb.

Tani jemi gati fazën finale procesit bisedimeve mesKosovës dhe Serbisë, njëkohësisht edhe Bashkimi Evropianështë tej mase i interesuar sa shpejt arrihet kjomarrëveshje për shkak edhe politikave saj për zgjerim ballkanin perëndimorë.

Deri tani marrëveshjet e arritura nuk janë zbatuar dhedialogu është kaluar me tensione mëdha mes dy vendeve.

Vendimmarrja ndërkombëtare ka qenë e vendosur me cdo cmim vazhdojë negociatat deri një arritje finale marrëveshjessado e dhimbshme je nga dyja palët.

Dialogu për shumë se një vitë ishte i bllokuar pasi ish-Kryemnistri Haradinaj ia vuri taksën 100% produkteve me origjinë nga Serbia, për shkak lobimit nga diplomacia serbe arenën ndërkombëtare për mosnjohje, cnjohje dhe mosantarësimin e kosovës organizata rëndësishme sic ishterasti i interpolit

dhe kjo e bllokoi për një kohë gjatë procesin e dialogut Bruksel edhe pse BE-ja bënte presion madh mbi Prishtinënzyrtare dhe për këtë vendi u detyrua shkojë zgjedhje pas bllokimeve ndërkombëtarët ia bënë kosovës për shkak mosheqjes taksës nga qeveria e kaluar.

Duke patur parasysh kaluarën e dy vendeve, si Kosova siSerbia udhëhiqen nga politikan nacionalist duke e patur vështirë arritjen e një marrëveshje paqësore pasi dy vendet e kan kusht primar rrespektojnë kushtin e fqinjësisë mirë, dhe Serbia duhet përfundimisht heq dorë nga lobimi arenënndërkombëtare dhe njohë pavarësinë e kosovës.

1.Referendumi

Referendumi ishte mundi dhe sakrifica shumëvjecare e shqiptarëve Luginës Preshevës administrativisht jetojnë serbi, duke shprehur vullnetin e mbi 97% e qytetarëve përbashkangjitjen e Luginës Preshevës me Republikës e Kosovës.

Referendumi erdhi si rezultat e shtypjes drejtave dhemohimi i drejtave themelore shqiptarëve Luginës duke iapamundësuar realizojnë arritjen e këtyre drejtave për arsim, culture, përdorimi i simboleve kombëtare, përfaqësimin politikdhe institucional e kishin shqiptarët këtë kohe ishtepothuajse in egzistent dhe i pa përfillshëm nga aparatetshtetërore serbe, dhe duke u gjendur këto rrethana aspak mira referendumi ishte i vetmi mjet organizativ gjithëpopullor ishte i patjetërsueshëm për kohën mënyrë shprehetvullneti i popullit për autonomi politike dhe teritoriale dhe me drejtë bashkangjitje Republikën e Kosovës.

Referendumi u mbajt rrethana shumë vështira, njerëzit u organizaun nëpër shtëpitë e tyre vetëm e vetëm për ngritëzërin e tyre kundër pakënaqësive po ndodhnin atë kohë.

Rreth 45 mijë qytetarë dhe 71 vendvotime teritorin e Luginës Preshevës unanimisht kërkuan përmes mjetitdemokratik quajtur referendum gjithpopullor shpallinAutonomi politike dhe teritoriale me drejtë plotëbashkangjitje me Republikën e Kosovës.

Referendumi llogaritet për kohën u mbajt si mjeti i fortëpolitik për sensibilizimin e cështjes shqiptare Luginës Preshevës, duke shprehur perms vullnetit gjithë popullorindinjatën dhe pakënaqësitë mbi mos realizimin e drejtave dhelirive themelore njeriut dhe duke kërkuar drejtën e bashkangjitjen me Republikën e Kosovës.

2.Lufta e UCPMB (Ushtria clirimtare për PreshevëMedvegjë dhe Bujanocit)

Mos realizimi i drejtave dhe lirive themelore për arsim, kulturë, përdorimi i simboleve kombëtare, pra mos pasja suksese referendumit 1 dhe 2 marsit 1991 dhe pas shumë protestave u mbajtën Luginë, një dekadë vonë ndodhi ajo ishtee paralajmëruar nga përfundimi i luftës Kosovë dhe liria e kosovës.

Përfundimi i luftës kosovë dhe clirimi i saj, e forcoi krahun e rezistencës për shqiptarët e Luginës Preshevës duke u organizuar tani jo me mjete demokratike por me forcat e armatosura pra doli skenë krahu i rezistencës armatosur siUCPMB.

Fillimi i konfliktit armatosur mes forcave serbe dheshqiptare vuri pozitë rëndë dhe faktorin ndërkombëtarë, sepse sapo kishte arritur një marrëveshje paqeje mes dy vendevefqinjë kosovës dhe serbisë dhe ishte i interesuar arrihet njëpaqe gjithë përfshirëse mes shqiptarëve dhe serbëve ballkaninperëndimor.

shumë se një vitë e gjysëm pjesë ndryshme komunave Preshevë Bujanoc dhe Medvegjë kishte luftime mesdy forcave armatosura shqiptare dhe serbe, duke patur dheushtarë vrarë mijëra strehuar kosovë nga vatrat e luftës.

Pas futjes faktorit ndërkombëtarë dhe një periudhe vështirëbisedimesh u arrit marrëveshje demilitarizimi i UCPMB duke ihapur rrugë marrëveshjes Konculit.

Marrëveshja e Konculit është dokumenti i parë historik i arritur mes dy forcave armatosura Luginë Preshevës, mesforcave serbe dhe UCPMB- i arritur 2 Maj 2001, ku u arritmarrveshja e demilitarizimit UCPMB- dhe fillimi i njëepoke paqeje ku edhe sot e kësaj dite nuk është rrespektuar kjomarrëveshje shumicën e rasteve.

Përmes kësaj marrëveshja u arrit zgjedhjet lokale mbahen 3 komunat me shumicë shqiptare, e edhe për kuvendetkomunale ku përfaqësimi do jetë shumicë shqiptare, policia do jetë multietnike dhe kështu përfundoi lufta dhe u arrit paqja, mirpo një paqe e brishtë sepse realisht as sot e kësaj dite nukrrespektohet plotni marrëveshja e Konculit.

3.Bisedimet Kosovë Serbi

pas çlirimit Kosovës nga viti 1999, Kosova është qeverisurnga qeveritë e dalura nga zgjedhjet e rregullta dhe demokratikebrenda teritorit Republikës Kosovës, pra nga qeveritëshqiptare, por megjithatë edhe 20 vite pas luftës kufijtë e saj, sovraniteti i saj ende kontestohen mes dy vendeve dhe kanëprobleme me njohjet reciproke shumë cështje.

Procesin e dialogut e ka bërë shumë vështirë për mos e thënë pamundur muajve fundit edhe vendimet e qeverisë ish-Kryemnistrit Haradinaj për taksën me origjinë nga vendifqinjë serb, dhe kjo ndodhi pas lobimit politikës jashtmeserbe dhe procesin e bllokuar njohjeve dhe pas këtij veprimi qeverisë kosovare dialogu u bllokua totalisht, dhe faktorinërkombëtarë u gjend para një situate vështirë sepse tani ishte një bllokadë e vështirësonte arritjen e paqes gjithërajonin e ballkanit perëndimorë.

Koncepti politik ikorigjimit”, realisht varet për nga qasja se sipalet diskutojnë, qoftë ndarje, shkëmbim teritoresh ose edhe indarjes teritoreve.

Dihet qartë ky veprim, përcaktim i vijave kufitare nënkuptonnjë marrëveshje për normalizim, stabilitet dhe gatishmëri përkonceptin e fqinjësisë mirë, sepse realisht koncepti ikorigjimit kufijve është një koncept dhe akt normal ndërmjetshteteve dhe një veprim apo process i pashmangshëm nëse duan shtetet arrijnë një marrëveshje ndër fqinjësore.

Por situata aktuale është pak ndryshe mes Kosovës dheSerbisë sepse këto procese korigjimit apo shkëmbimit teritoreve nuk mund kenë sukses deri sa serbia e kontestonshtetësinë e kosovës, dhe se tani dallojmë dy pozita vendeve, atë serbia e ka kryer punën e saj kosovë duke spastruaretnikisht veriun nga shqiptarë dhe duke avancuar serbët sikategori kushtetuese, ndërsa me politikat e saj shumë regresiveka dobësuar dukshëm si pozitën e shqiptarëve Luginës Preshevës poashtu edhe ndikimin e shtetit kosovës mbiLuginën e Preshevës dhe përmes politikave saj ka spastruarLuginën e Preshevës duke arritur ta përgjysmojë me shqiptarëtautoktonë.

Koncepti i korigjimit kufijve ka futur lojë dy rajone administrativisht kanë qenë jashtë vullnetit tyre qeverisuranga vendet fqinje, Lugina e Preshevës e qeverisur pa vullnetin e saj nga shteti serb, dhe Veriu i Kosovës i qeverisur nga shteti iKosovës.

Tek rasti mes shtetit kosovës dhe atij serb dallojmë një vecanti këtë pike, sepse si kocept politik nuk kemi bëjm me korigjim kufijsh, por me shkëmbim teritoresh por gjithashtuedhe shkëmbim mes popullatës dy rajoneve, dhe pikërisht këtë pike mund konkludojmë nuk ka korigjim apo ndryshim vijave kufitare mes dy vendeve fqinje.

Një element me rëndësi duhet patur parasysh mes raportitndërshtetror KosovëSerbi është impakti serb Kosovë kurdihet qartë serbët janë kategori kushtetuese dhe se përfaqësojnë një fuqi madhe kuvendin e Republikës Kosovës, dhe elementi i dytë është asociacioni i komunave serbe Kosovë me fuqi ekzekutive brenda teritorit Kosovës, por me e rrezikshmja është impakti Beogradi zyrtarë ka mbiserbët Kosovë, duke kontestuar gjithçka dhe çdobashkëpunim me institucionet e Republikës Kosovës.

4.Bashkangjitja e Luginës Preshevës me Republikën e Kosovës

Shqiptarët e Luginës Preshevës historikisht kanë dhënëverdiktin e tyre gjitha format qoftë demokratike apo jo demokratike (përmes konfliktit armatosur) se dëshira e tyre e pa kontestueshme është bashkangjitja e Luginës Preshevës me Republikën e Kosovës.

Vullneti i tyre politik frymëzon njëzëri pra kompakt drejtaspiratave gjithmonë si rajon dhe popull jenë unik përrealizimin e qëllimit vetëm, atë bashkangjitjes Luginës Preshevës me shtetin e Kosovës.

nga referendumi i 1 dhe 2 marsit 1992, si mjet demokratikshqiptarët e Luginës Preshevës e përdorën për shprehurvullnetin e tyre për Autonomi politike dhe teritoriale me drejtëbashkangjitjeje me Kosovën e deri tek lufta e armatosur e Ushtrisë Clirimtare për Preshevë Medvegjë dhe Bujanoc e përfundoi me marrëveshjen e Konculit, shqiptarët e Luginëskanë qenë vendosur kërkesat e tyre nuk ka alternativëtjetër pos bashkangjitje me shtetin e Kosovës.

Dihet qartë 20 vite pas luftës mes Kosovës dhe Serbisë tani kosova është një realitet e kemi ëndërruar ndër shekuj, tani ajo është shtet, me pavarësi, e pranuar nga shumë shtetenëpër botë dhe nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë.

Por, edhe pse gjitha këto janë realitet, prap se prap Serbia vazhdon loboj dhe kontestoj kundër shtetit kosovës, iakonteston dhe kundërshton pavarësinë,pra e mohon edhe vetështetin e kosovës si realitet dhe vazhdon loboj kundërnjohjeve dhe anëtarësimeve shtetit kosovës organizatatndërkombëtare, sepse ajo ende e konsideron kosovën si tërësiteritorile saj, duke e patur dhe kushtetutën e saj.

nga ulja e tyre tavolinën negociuese Kosova dhe Serbia kanë arritur një sërë marrëveshjesh, por kemi hasur mosgaditshmërinë e palës serbe për rrespektimin e këtyremarrëvshjeve, dhe refuzimin nga pala serbe njohë realitetine shqiptarëve rajon, dhe me këtë nënkuptohet ende ështëlarg arritja e marrëveshjes dhe paqes mes shqiptarëve dheserbëve, dhe se ndoshta vetëm marrëveshjet nuk mjaftojnë përarritjen e paqes, por duhet një element tjetër si psh korrigjim ikufijve mes dy vendeve   përgjithmonë arrihet paqja këtërajon.

Dihet korigjimi i kufijve nënkupton shkëmbimin e teritoreve, ky akt e fut esencë pozitën e shqiptarëve serbi dhe serbëve kosovë, e këta fundit janë dhe kategori kushtetuese dhepjesë e pandashme e legjislativit shtetit kosovës, prakuvendit.

Duke i ditur pozitat e tyre, serbët kosovë mënyrë direkte, veprojnë konform direktivave Beogradit, madje ata dherefuzojnë cdo llojë bashkëpunimi ndër institucional me shtetin e kosovës dhe pa ndërpre lobojnë Veriu i kosovës ndërrohetme një pjesë Luginës Preshevës.

Duke e parë këtë diskurs politik shtetit serb dhe pakicës serbebrenda Kosovës, edhe pse si pakicë kanë avancuar shumë drejtat e tyre, tani edhe pala kosovare përmes Presidentit Republikës, Hashim Thaçi ka aktualizuar çështjen e shkëmbimitterritorial dhe ndryshimit kufijve, duke e paraqitur si cështjethemeltare për normalizimin e raporteve mes dy shteteve dhe dypopujve.

rfundime

Duke e parë kronologjinë e ngjarjeve kanë prekur diskursinpolitik tanishëm Luginën e Preshevës dhe duke e parëecurin e bisedimeve mes dy vendeve, mund konkludojmë se vetëm një marrëveshje finale e ndërmjetësuar dhe garantuar ngandërkombëtarët mund arrijë stabiliteti dhe qetësia jetësohet rajonin e Ballkanit Perëndimorë.

Kjo marrëveshje është garanci e stabilitetit rajonal.

Rekomandime

1. Shqiptarët e Luginës Preshevës bëhen pjesë e bisedimeve dhe marrëveshjes finale Kosovë-Serbi, praninë e ndërkombëtarëve.
2. Aktorët politikë vendimarrës rajonalë, europiane dheamerikanë ta konsiderojnë faktorin Lugine e Presheves gjitha  negocimet dhe marreveshjet qe do te arrihen
3. Shtetet amëtare si Shqiperia dhe Kosova zbatojnëdetyrimet e tyre kushtetuese dhe miratojnë buxhetetvjetore, fonde per kujdesin ndaj shqiptareve te Lugines se Presheves si dhe shtojnë kontaktet me zgjedhurit paralament dhe qeverisjen locale , shoqerinë civile dhekomunitetet fetare Luginës Preshevës për njohurdhe kuptuar historine dhe nevojat tona për mbeshtetje.

PËRGJIGJU

Ju lutemi shkruani komentin tuaj!
Ju lutemi shkruani emrin tuaj këtu

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.

Më të rejat

Të zgjedhësh në ministritë e kapura: Rasti i Ministrisë së Arsimit

Javë më parë u bë bujë e madhe kur ministrja e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit Arbërie Nagavci zgjodhi...

Më shumë artikuj të ngjajshëm